Waar is het politieke debat voor?
Debatteren is een middel, het is geen doel. Maar waarvoor is het precies een middel?
Volgens sommige experts is een debat een middel om een verschil van mening op te lossen. Een debat is dan gedefinieerd als een ‘kritische discussie’. Het is een soort ’taalspel’ wat mensen met elkaar spelen, telkens wanneer ze:
- een inhoudelijk meningsverschil hebben
- dat meningsverschil willen ‘oplossen’
Op onze trainingen merken we dat mensen steigeren bij het woord ’taalspel’ – maar dan steigeren ze op het verkeerde moment, bij de verkeerde persoon. Een taalspel betekent immers niet dat je flauwe woordspelletjes speelt. Het is een taalfilosofische vakterm, lang geleden bedacht door de legendarische filosoof en beroerde basisschoolleraar Ludwig W.:
https://www.theparisreview.org/blog/2015/03/05/wittgenstein-schoolteacher/
Maar waar je terecht kan steigeren, is de gedachte dat debatteren als middel impliciet altijd toch stiekem het doel moet hebben om ‘een meningsverschil op te lossen’. Dat hoeft niet: deelnemers kunnen na een stevig inhoudelijk debat óók met elkaar concluderen dat ze het met elkaar oneens blijven. Het meningsverschil is dan niet opgelost: let’s agree to disagree.
Maar wat is dan het nut van zo’n debat, als de deelnemers er niet ‘uit’ komen? Het antwoord ontdek je als je de vraag breder trekt: wiens doelen moet zo’n debat eigenlijk dienen? De doelen van de deelnemers? Of de doelen van degene die het debat georganiseerd heeft? Of van diegene die het debat (ik ben toch politicoloog en gebruik graag moeilijke woorden als: ) geïnstitutionaliseerd heeft?
In het geval van het politieke debat geldt: het belangrijkste doel van wat er bijvoorbeeld in de Tweede Kamer gebeurt, is het doel van een ideaaltypische wetgever. Dit fictieve ideaalbeeld had ooit verzonnen dat het niet goed is dat een uitvoerende macht, zoals een kabinet van de Koning, zomaar kan doen wat ze willen. Er was een plek nodig: een arena, waarin de uitvoerende macht gedwongen wordt om hardop te zeggen wat ze willen en waarom ze dat willen. Dat is wat we officieel kennen als de kaderstellende (vooraf) en controlerende (achteraf) taak van de volksvertegenwoordiging.
Zo’n politiek debat heeft dus helemaal niet per se als doel: een meningsverschil oplossen. Het heeft vooral de functie: intenties en motivaties van het bestuur zichtbaar maken. En dat is helemaal prima.